Rijk en arm

Kaapstad. Zaterdag 22 april. 07.15 uur. De wekker gaat... Een korte nacht, daar zijn we het over eens. Rusten komt nog wel, alleen niet vandaag. Je kunt wel raden waar ik over heb gedroomd vannacht na al die spookverhalen van gisteren. We werden staande gehouden op de weg. Ik stapte uit en meteen een pistool tegen mijn hoofd. Op het moment dat de man de trekker wilde overhalen en ik 'nee!' schreeuwde schrok ik wakker. De klassieke nare droom.

De eerste blik naar buiten vanmorgen laat meteen zien dat de clichés over Afrika niet kloppen. Iedereen denkt namelijk dat Afrika altijd zonnig en warm is. Niets is vandaag minder waar. Het is grijs buiten en het regent. We kunnen de oceaan nog wel zien vanaf ons balkon, maar veel verder ook niet.

Vandaag staan er 2 dingen op het programma. Een fietstour door de stad en een township tour. Maar eerst een ontbijt. Als echte Nederlanders hebben we onze plastic zakjes meegenomen zodat we gelijk een lunch mee kunnen nemen. Eerst haalt ma ze sneeky uit haar tas. Geeft ze door aan Karst en die stopt er zijn brood in. Vervolgens ik en dan Gisela. Ondertussen is de bediening al wel 4 keer langs gelopen en zien we uiteindelijk dat de camera die op de eetzaal gericht staat, pal boven onze tafel hangt. Tot zover dus ons stiekeme gedoe. Karst zwaait nog maar even demonstratief met de zakjes voor de camera langs. Zo, we doen het maar gewoon. Het ontbijt ziet er gelukkig allemaal goed uit. Vol goede moed willen we op pad gaan. Maar dan belt de gids van de fietstour. Of we wel willen gaan fietsen met dit weer? Nou, eigenlijk niet maar wat zijn de opties? Verzetten naar maandag. Improviseren dan maar en op naar een markt bij de Old Biscuit Mill.

We rijden voor het eerst bij dag door Kaapstad en zien nu een stuk meer. Veel afval langs de kant van de weg. Bij elk stoplicht een vrouw of man die iets wil verkopen en die bij je raam staat totdat je ze duidelijk afwijst. En dan de slaapplekken langs de kant van de weg. Heuse vuilniszakhuizen die in groepjes staan opgesteld in de middenberm. Ja, dat is ook Zuid-Afrika. Met dat uitzicht uit ons raam voelt het echt alsof we aan de andere kant van de wereld zitten. En dat is natuurlijk ook wel een beetje zo.

Al snel komen we aan bij de Old Biscuit Mill. Dan staat de volgende uitdaging voor ons, namelijk parkeren. Maar daar hebben ze hier zo wat op gevonden hoor. Mannen met hesjes die zo vreselijk hard naar je wenken en staan te springen op hun voeten of rennen door de straten om je een goed plekje te geven dat je ze wel moet opvolgen. Tjonge wat zijn ze er druk mee. Wat ze daarvoor terug willen? 20 rand. Omgerekend een euro. Zij passen op je auto. We hebben het geld maar gegevens. Locals doen dat niet. De parkeerplaatsen zijn namelijk gewoon aan de kant van de weg en gratis. We stappen uit en komen daar de eerste bedelende mensen tegen. Niets geven, gewoon doorlopen. Ook niet van dichtbij aankijken anders heb je het risico dat ze je vastklampen en je niet meer van ze afkomt.

Terug naar de Old Biscuit Mill. Een winkelcentrumpje inclusief markt met allemaal hippe spullen en designer kleding/kunst. Het zijn boetiekjes. Er hangt een gezellige sfeer. We kijken even in alle winkeltjes en zien al veel interessante dingen. We vervolgen naar de food market waar veel stalletjes staan met allemaal lokale producten maar ook veel wereldgerechtjes. Links en rechts kijken en soms ook echt even de cultuur proeven. Als we zijn uitgekeken besluiten we om naar Waterfront te gaan. Een soort Bataviastad/werf die aan de rand van het water ligt. Het is een mooi gebied en je hebt daar alle bekende winkels die je maar kunt bedenken. De eerste souvenirs worden ingekocht.

Ondertussen regent het gestaag door en maken we ons een beetje zorgen over hoe het vanmiddag moet als we naar de townships gaan. We hebben namelijk niet helemaal rekening gehouden met dit weer dus geen paraplus en geen capuchon. We proberen daarom maar zo goed en zo kwaad als het gaat een paar paraplu's te scoren.

Voordat de gids komt hebben we nog even tijd om wat te drinken en oh ja, dat ingepakte eten! We lopen er al uren mee rond en hebben nog geen mogelijkheid gehad om het op te eten. We lopen uiteindelijk maar een koffietentje in met het plan om daar drinken te bestellen en dan ook meteen (weer stiekem) onze broodjes te eten. Een tafeltje uit het zicht vinden lukt niet dus zitten we recht voor de toonbank. Ja, ga dan maar eens met goed fatsoen je eigen eten opeten. Karst wil een poging gaan doen, ma ook, maar we besluiten uiteindelijk toch maar om beleefd te zijn en alles weer terug in de tas te stoppen. Ma gaat wel even wat halen. Ze komt terug met 1 item, de rest wordt zo bezorgd. Eerst komt er een muffin, dan 2 plakken cake en vervolgens nog 2 plakken cake. We zitten dus uiteindelijk met 6 koeken aan tafel en een tas vol met eten naast ons. Iets is er niet helemaal goed gegaan. Ik denk dat we in ieder geval even samen met ma moeten bestellen de volgende keer. Iets met aantallen en steenkolen Engels. Uiteindelijk houden we twee grote plakken cake over. Wat doen we daarmee? Maar weer de plastic zakjes tevoorschijn, inpakken en ook dat maar de tas in. Ondertussen kunnen we een heel dorp voeden.

Het is tijd voor de township tour! We ontmoeten onze gids, een local die er zelf woont. Hij heeft een ingewikkelde naam. Wij mogen hem Lou noemen. We stappen in zijn auto en ontmoeten nog een dame. Deze dame is ook donker van kleur. Onze eerste gedachte is dus dat ze bij de man hoort, maar al snel vinden we uit dat ze net als ons toerist is en uit Tennesee komt, Amerika. Zo zie je maar, niets is wat het lijkt.

We beginnen de tour bij het District Six museum. Om het een beetje te begrijpen zal ik heel kort vertellen wat de geschiedenis is. Distrix Six was een gebied waar behoorlijk wat donkere mensen woonden. Toen de Apartheid ontstond werd besloten om verschillende gebieden in Kaapstad, en ook verder in Zuid-Afrika, te ontdoen van kleurlingen en er een 'whites only' gebied van te maken. Oftewel, alleen blanken. Mensen die al jaren in het gebied woonden en een mooi bestaan hadden opgebouwd met prachtige huizen werden verplicht om zich te verplaatsen naar de townships. Hun huizen werden plat gegooid. Het ging om 98% van de bewoners daar. Slechts 1% was blank, zij mochten blijven. De townships stonden aan de andere kant van de berg, uit het zicht. In 1966 werden zo 60.000 mensen verdreven uit hun huizen en werden opgedeeld in verschillende townships. Alleen onder strikte regels mochten mensen van de ene naar de andere township. Hele buurten werden uit elkaar gedreven en verspreid over de townships. In de townships was het leven een stuk minder. Mensen woonden met hele gezinnen in 1 kamer appartementen van om en nabij 4 vierkante meter met weinig voorzieningen. Iedereen kreeg een identiteitsbewijs met daarop een letter. De letter stond voor de kleur die je had. Had je een kleur dan moest je in je eigen gebied blijven. Momenteel zijn er nieuwe identiteitsbewijzen, trots liet een jong meisje haar pasje zien. Nog lang niet alle mensen hebben die.

Tijdens de uitleg ontstaat er een heus groepje om ons heen met locals die knikkend en instemmend naar het verhaal van de gids luisteren.

Momenteel wonen er nog zo'n 2,5 miljoen mensen in de townships. Het overgrote deel van de bevolking van Kaapstad. Hoewel de Apartheid is afgeschaft blijven de meeste mensen daar wonen omdat ze daar hun nieuwe leven hebben opgebouwd en omdat daar hun gemeenschap is. Niet iedereen is arm. Er wonen ook rijke mensen in het gebied wat ze zelf het Beverly Hills noemen van de townships.

De ouders van de huidige populatie is ongeschoold en heeft dus veelal weinig geld. De kinderen kunnen naar 1 van de 9 scholen met in elke klas zo'n 45 kinderen. Echter stoppen veel kinderen voortijdig met school om geld te gaan verdienen. Alleen mensen die geld hebben kunnen zich een privé school veroorloven waarop de kinderen meer kansen krijgen om zich te ontwikkelen. Zij kunnen verder leren, de overige kinderen vaak niet. Conclusie, de rijkere kinderen hebben mogelijkheden, de armere niet en blijven dus in een vicieuze cirkel ronddraaien. Als je ondernemend bent kun je een zaak beginnen en geld verdienen. Als je een bedrijfje begint krijg je ook voordelen, namelijk WiFi. Zo probeert de overheid de bewoners te stimuleren om iets te maken van hun leven.

Vandaag bezoeken we Langa. De oudste township van Kaapstad. We rijden eerst rond en krijgen uitleg over het gebied. We zien de oude appartementen waar mensen in hebben gewoond en woonden, maar ook de nieuwere. Afhankelijk van de huur die je kunt betalen woon je in een bepaald onderkomen. Na een tijdje gereden te hebben is het dan toch echt zover dat we de auto uit moeten. We ontmoeten onze plaatselijke 2e gids en daar gaan we. Ik zie eigenlijk nogal op tegen de regen en de wind, maar al snel gaan we zo op in het verhaal van de man dat we de regen een klein beetje vergeten. Al worden we ondertussen langzaam aan door en door nat.

We gaan op bezoek bij mensen en krijgen informatie over plaatselijke ondernemingen. Ondertussen zien we het open riool en de ratten die rondspringen over de straten. Eén van de eerste ondernemingen is die van 2 dames die schapenkoppen eetbaar maken waarbij de tong echt het lekkerste stukje is. Tussen twee haakjes: (wees blij dat jullie de geur van de verbrande schapenkoppen niet ruiken, dat was wel even erg heftig). Ze kopen de koppen ik voor 30 rand en verkopen ze voor 90. Goede winst dus. Daarna een lokale 'pub' waar we naar binnengaan en uitleg krijgen over het plaatselijk gebrouwen bier wat we natuurlijk allemaal even moeten proeven. Lekker even uit een gezamenlijk emmertje drinken met elkaar. Interessant feit: wanneer de jongens in de townships 18 worden trekken ze een tijdje de natuur in. Daarna worden ze besneden en mogen ze in de pub het lokale bier komen drinken. Het laatste stukje van dit verhaal is genoeg voor ons in ieder geval😄 In de 'pub' is het heerlijk warm en gezellig. Er staat een vuurtje te branden in een ton. Tot slot gaan we langs de lokale medicijnman waar het zo stinkt naar wiet dat we ons afvragen bij wat voor medicatie hij dan zweert. Hoewel het heel donker en heel krap is wagen ma en ik ons toch maar in zijn domein waar we worden omringt door kruiden en dode dieren aan de wanden en het plafond. Wat die man allemaal verteld heeft geen idee (hij praatte nogal onduidelijk) maar we hebben hem en zijn maten, die ook onder het afdakje zaten, in ieder geval vereerd met een bezoekje. Gisela werd ondertussen onder het zeiltje tot Ier (persoon uit Ierland) bestempeld omdat ze zo blank was toen iemand zijn huid naast de hare hield dat ze alleen maar een Ier kon zijn. Hij had in ieder geval de grootste schik.

Na een uur te hebben rondgelopen stappen we weer lekker nat in de auto. We vervolgen de tour langs Khayelitsha, de grootste en snel groeienste township. Khayelitsha betekend nieuw huis. Dat nieuwe kan wel achterwege worden gelaten. Deze township is zo immens groot dat er een miljoen mensen in wonen, maar dan wel allemaal in golfplaten huizen. Zover het oog strekt alleen maar van die huisjes. Het houdt maar niet op. Hier stappen we niet uit. Ook niet bij andere townships in verband met de onveiligheid. Bendes, criminaliteit en drugsgebruik hebben een overhand in deze townships. Geen goede plek voor ons, eigenlijk voor niemand.

Na 3 uur worden we weer afgezet bij Waterfront en staan we weer midden tussen de rijke mensen die geld genoeg hebben om de dure merken te kunnen betalen. De kant die de meeste toeristen zien van Kaapstad. De kant waar de dure auto's zijn en de Arabische toeristen. De meesten van hen zullen nooit zien waar de het overgrote deel van de bevolking woont. De mensen die elke dag vroeg opstaan om met een busje naar het 'witte gedeelte' van de stad te gaan. De mensen die helpen in de winkels, de restaurants en waar ook maar. De mensen die dagelijks hun leven in de townships achterlaten om ons leven gemakkelijker en een beetje mooier te maken. De mensen die daarna weer terugkeren naar hun kant van de berg. Waar ze uit het zicht zitten, maar waar ze elke dag weer wat proberen te maken van hun leven. Een kant die veel mensen niet zien, maar ook niet willen zien.

Op de terugweg wordt het al donker en staan er ditmaal kinderen te bedelen bij de stoplichten. Kinderen die thuis hadden moeten zitten. Zodra de stoplichten op groen springen zien wij ze niet meer, maar zullen ze er nog steeds staan. Wat een indrukken. Moe, nat en koud komen we thuis. Maar niet ontmoedigd. De vriendelijkheid, gemeenschapszin en eenvoudige vrolijkheid maakt dat we niet met een naar gevoel uit de townships komen maar dat we blij zijn dat we ook dit stukje van de samenleving hebben gezien. En dat we door ons bezoek hebben kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de townships.

De zaterdagavond brengen we op de ouderwetse manier door. Airco op standje verwarming, wijntje erbij en wat lekkers. En daarna op tijd naar bed. Ik kan niet wachten op morgen en maandag, wanneer we onze reis weer vervolgen.